Tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng hóa bị làm giả hoặc giả mạo thông tin về nơi sản xuất, đóng gói đang tiếp tục diễn biến phức tạp, gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng. Một trong những thủ đoạn đáng chú ý được cơ quan chức năng phát hiện là thu mua bánh kẹo, thực phẩm bán theo cân từ nhiều nguồn khác nhau, sau đó chia nhỏ, đóng gói và gắn thông tin về nguồn gốc, xuất xứ nhằm đưa sản phẩm ra thị trường dưới hình thức hàng hóa hợp pháp.
Theo thông tin từ Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an TP Quảng Ninh, lực lượng chức năng thời gian qua đã phát hiện, đấu tranh với nhiều vụ việc liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm. Điểm đáng lo ngại là các đối tượng ngày càng sử dụng những phương thức tinh vi để biến hàng hóa trôi nổi thành sản phẩm có bao bì, nhãn mác đầy đủ, khiến người tiêu dùng rất khó nhận biết bằng mắt thường.
Thu mua thực phẩm trôi nổi rồi “phù phép” thành hàng có nguồn gốc
Một vụ việc được cơ quan chức năng xác định xảy ra tại một hộ kinh doanh ở phường Hà Lầm, TP Quảng Ninh cho thấy rõ thủ đoạn giả mạo nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm.
Theo thông tin được công bố, các đối tượng liên hệ với tiểu thương tại khu vực La Phù, TP Hà Nội để mua số lượng lớn bánh kẹo, thực phẩm được bán theo cân. Đáng chú ý, hàng hóa được mua kèm với tem, nhãn thể hiện thông tin về địa điểm sản xuất, đóng gói tại nhiều địa phương như Vĩnh Long, Đồng Nai, Đồng Tháp, TP Hồ Chí Minh và Hà Nội.
Tuy nhiên, các sản phẩm này chưa được in ngày sản xuất và hạn sử dụng. Sau khi tiếp nhận hàng, các đối tượng tiến hành sang chiết, chia nhỏ thành từng gói rồi tự in ngày sản xuất, hạn sử dụng lên tem nhãn trước khi vận chuyển đến các cửa hàng tạp hóa và cơ sở kinh doanh thực phẩm trên địa bàn TP Quảng Ninh để tiêu thụ.
Thủ đoạn này đặc biệt nguy hiểm bởi người mua khi nhìn vào bao bì hoàn chỉnh rất dễ cho rằng sản phẩm đã được sản xuất, đóng gói bởi một cơ sở hợp pháp. Trong khi đó, nguồn nguyên liệu ban đầu có thể không được kiểm soát đầy đủ về chất lượng, điều kiện bảo quản hay thời gian sử dụng.
Đây cũng là lý do việc xác minh nguồn gốc hàng hóa cần được thực hiện ngay từ khâu sản xuất, phân phối cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Bên cạnh hóa đơn, chứng từ và thông tin nhà cung cấp, các giải pháp xác thực sản phẩm như tem chống hàng giả ngày càng được quan tâm nhằm tạo thêm một lớp bảo vệ cho cả doanh nghiệp và khách hàng.
Giả mạo xuất xứ gây khó khăn cho người tiêu dùng
Nguồn gốc xuất xứ là một trong những thông tin quan trọng giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định mua hàng. Đối với nhóm sản phẩm thực phẩm, yếu tố này càng có ý nghĩa bởi liên quan trực tiếp đến chất lượng, an toàn và trách nhiệm của đơn vị sản xuất, kinh doanh.
Khi hàng hóa trôi nổi được đóng gói lại bằng bao bì có thông tin về địa điểm sản xuất, người tiêu dùng gần như không có đủ cơ sở để xác định sản phẩm thực sự được tạo ra ở đâu. Nếu chỉ dựa vào hình thức bên ngoài, việc phân biệt hàng thật và hàng bị giả mạo nguồn gốc là không dễ dàng.
Trong thực tế, một bao bì đẹp, đầy đủ thông tin chưa chắc đã đồng nghĩa với việc sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Các thông tin in trên bao bì có thể bị sao chép, làm giả hoặc sử dụng không đúng với thực tế sản xuất.
Do đó, ngoài việc kiểm tra nhãn hàng hóa, người tiêu dùng cần chú ý đến thông tin của đơn vị sản xuất, đơn vị phân phối, địa chỉ cơ sở, thời hạn sử dụng và các dấu hiệu bất thường trên bao bì. Với những sản phẩm được doanh nghiệp triển khai giải pháp tem chống hàng giả, người mua có thể kiểm tra thêm thông tin xác thực theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Việc sử dụng tem chống hàng giả không thể thay thế hoàn toàn cho công tác kiểm tra, kiểm soát của cơ quan chức năng, nhưng có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng một phương thức nhận diện sản phẩm chính hãng và tăng khả năng truy xuất thông tin.
Không chỉ ảnh hưởng quyền lợi người mua
Giả mạo nguồn gốc, xuất xứ không đơn thuần là hành vi đánh lừa người tiêu dùng về thông tin sản phẩm. Nếu hàng hóa không được kiểm soát chất lượng, việc đưa thực phẩm không rõ nguồn gốc vào lưu thông còn có thể tạo ra những nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
Người tiêu dùng mua một sản phẩm được giới thiệu là hàng có nguồn gốc rõ ràng sẽ hình thành tâm lý tin tưởng nhất định. Họ có thể sử dụng sản phẩm hoặc tiếp tục mua lại mà không biết rằng thông tin về quá trình sản xuất, đóng gói đã bị thay đổi.
Đối với doanh nghiệp làm ăn chân chính, hàng giả và hàng hóa giả mạo xuất xứ còn tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Những đơn vị đầu tư nghiêm túc vào nguyên liệu, quy trình sản xuất, kiểm định chất lượng và hệ thống phân phối phải cạnh tranh với những sản phẩm được tạo ra bằng cách cắt giảm chi phí, sử dụng nguồn hàng không rõ ràng rồi gắn thông tin giả mạo.
Về lâu dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến uy tín của thương hiệu và làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường.
Chính vì vậy, tem chống hàng giả không chỉ được nhìn nhận như một dấu hiệu nhận biết đơn thuần trên bao bì. Khi được tích hợp với công nghệ xác thực, tem có thể trở thành một phần trong hệ thống bảo vệ thương hiệu, hỗ trợ doanh nghiệp quản lý sản phẩm và nâng cao khả năng tương tác với khách hàng.
Người tiêu dùng cần chủ động kiểm tra trước khi mua
Trước nguy cơ hàng hóa bị làm giả ngày càng tinh vi, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không mua hoặc sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc có dấu hiệu giả mạo. Người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm tại những cửa hàng, siêu thị hoặc cơ sở kinh doanh có uy tín.
Khi mua hàng, cần kiểm tra kỹ bao bì, nhãn sản phẩm, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và những thông tin liên quan. Những sản phẩm có bao bì nhòe, thông tin không thống nhất, sai lỗi chính tả bất thường hoặc có dấu hiệu bị dán đè nhiều lớp cần được cân nhắc trước khi mua.
Đối với những thương hiệu có triển khai tem chống hàng giả, người tiêu dùng nên thực hiện bước xác thực theo hướng dẫn chính thức của doanh nghiệp. Không nên chỉ dựa vào màu sắc, hình dạng hoặc vị trí của tem để kết luận sản phẩm là hàng thật, bởi các dấu hiệu bên ngoài hoàn toàn có thể bị sao chép.
Việc kiểm tra sản phẩm trước khi mua cũng góp phần tạo sức ép buộc các cơ sở kinh doanh phải lựa chọn nguồn hàng minh bạch, qua đó hạn chế không gian hoạt động của hàng giả và hàng không rõ nguồn gốc.
Doanh nghiệp cần tăng cường bảo vệ thương hiệu
Không chỉ người tiêu dùng, doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống hàng giả. Một sản phẩm được đưa ra thị trường cần có hệ thống quản lý nguồn gốc, sản xuất và phân phối chặt chẽ.
Doanh nghiệp nên chủ động kiểm soát từ nguyên liệu đầu vào, quy trình đóng gói, hệ thống kho vận cho đến các đại lý phân phối. Việc lưu trữ dữ liệu sản phẩm, quản lý lô hàng và theo dõi đường đi của sản phẩm có thể hỗ trợ đáng kể khi phát sinh vấn đề.
Trong đó, giải pháp tem chống hàng giả có thể được sử dụng kết hợp với các phương thức xác thực điện tử nhằm giúp khách hàng kiểm tra sản phẩm thuận tiện hơn. Khi mỗi sản phẩm hoặc mỗi lô hàng có dấu hiệu nhận diện riêng, doanh nghiệp sẽ có thêm công cụ để phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình lưu thông.
Đặc biệt, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm cần coi bảo vệ thương hiệu gắn liền với bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Một sản phẩm bị giả mạo không chỉ gây thiệt hại về doanh thu mà còn có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng hàng hóa kém chất lượng là sản phẩm chính hãng.
Vì vậy, đầu tư vào tem chống hàng giả và hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được xem xét như một phần của chiến lược quản trị thương hiệu, thay vì chỉ là chi phí phát sinh trên bao bì.
Cần kết hợp nhiều giải pháp để ngăn hàng giả
Từ vụ việc tại Quảng Ninh có thể thấy, thủ đoạn giả mạo nguồn gốc thực phẩm đang có xu hướng tận dụng những sản phẩm bán theo cân, hàng hóa trôi nổi và bao bì có sẵn để tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh trước khi đưa ra thị trường.
Điều đáng chú ý là những thủ đoạn này không nhất thiết phải tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới. Chỉ bằng việc chia nhỏ, đóng gói lại và thay đổi thông tin trên nhãn, hàng hóa ban đầu đã có thể được “biến đổi” về hình thức, khiến quá trình kiểm tra nguồn gốc trở nên phức tạp hơn.
Cơ quan chức năng vì thế cần tiếp tục tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh thực phẩm, đặc biệt tại những địa bàn có hoạt động buôn bán, tập kết và phân phối hàng hóa lớn. Việc kiểm soát cần được thực hiện đồng bộ từ nguồn cung cấp, cơ sở đóng gói đến các điểm bán lẻ.
Về phía doanh nghiệp, ngoài việc tuân thủ các quy định về ghi nhãn và nguồn gốc hàng hóa, cần chủ động ứng dụng công nghệ để bảo vệ thương hiệu. Tem chống hàng giả kết hợp với truy xuất nguồn gốc, mã xác thực và hệ thống quản lý sản phẩm có thể tạo thành nhiều lớp bảo vệ.
Về phía người tiêu dùng, thói quen kiểm tra thông tin trước khi mua hàng là yếu tố đặc biệt quan trọng. Không nên lựa chọn sản phẩm chỉ vì giá rẻ hoặc bao bì bắt mắt mà bỏ qua thông tin về nguồn gốc, nhà sản xuất và đơn vị chịu trách nhiệm.
Trong cuộc chiến chống hàng giả, mỗi chủ thể đều có một vai trò riêng. Cơ quan quản lý thực hiện kiểm tra, xử lý vi phạm; doanh nghiệp bảo vệ chuỗi sản xuất và thương hiệu; còn người tiêu dùng cần chủ động trang bị kiến thức để nhận diện hàng hóa.
Việc tăng cường sử dụng tem chống hàng giả, truy xuất nguồn gốc và các công nghệ xác thực hiện đại có thể góp phần thu hẹp khoảng trống mà các đối tượng làm giả đang lợi dụng. Quan trọng hơn, các giải pháp này cần được triển khai đồng bộ với kiểm soát chất lượng và trách nhiệm của doanh nghiệp.
Khi nguồn gốc sản phẩm được minh bạch, thông tin hàng hóa có thể kiểm chứng và người tiêu dùng có công cụ xác thực, thị trường sẽ từng bước hình thành môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, duy trì uy tín của doanh nghiệp chân chính và hạn chế nguy cơ thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc tiếp tục len lỏi vào đời sống.
